Η αόρατη κόπωση της λειτουργικής γυναίκας

Για τη γυναίκα που τα καταφέρνει όλα, αλλά εσωτερικά έχει εξαντληθεί.

Υπάρχει μια μορφή κόπωσης που δεν φαίνεται εύκολα. Δεν συνοδεύεται πάντα από κατάρρευση, ούτε από δραματικές δηλώσεις. Συχνά κατοικεί μέσα σε γυναίκες που συνεχίζουν να εργάζονται, να φροντίζουν, να οργανώνουν, να απαντούν, να θυμούνται, να προλαβαίνουν. Γυναίκες που, από έξω, μοιάζουν ικανές, συγκροτημένες, αποτελεσματικές. Γυναίκες που «τα καταφέρνουν».

Και ακριβώς επειδή τα καταφέρνουν, η κόπωσή τους περνά απαρατήρητη.

Η σύγχρονη γυναίκα έχει εκπαιδευτεί να λειτουργεί σε πολλαπλά επίπεδα ταυτόχρονα. Να είναι επαγγελματικά παρούσα, συναισθηματικά διαθέσιμη, οικογενειακά υπεύθυνη, κοινωνικά ευχάριστη, σωματικά φροντισμένη, ψυχικά ανθεκτική. Καλείται να κρατά πολλά νήματα χωρίς να φαίνεται ότι δυσκολεύεται. Να αντέχει χωρίς να βαραίνει τους άλλους. Να ζητά βοήθεια, αλλά όχι υπερβολικά. Να είναι δυνατή, αλλά όχι σκληρή. Τρυφερή, αλλά όχι εξαρτημένη. Επιτυχημένη, αλλά όχι απαιτητική.

Αυτή η συνεχής εσωτερική διαχείριση έχει κόστος.

Στην ψυχολογία μιλάμε συχνά για το ψυχικό φορτίο, για την αόρατη εργασία της σκέψης, της πρόβλεψης, της ρύθμισης και της φροντίδας. Δεν είναι μόνο αυτά που κάνει μια γυναίκα. Είναι όλα όσα σκέφτεται πριν γίνουν. Όσα θυμάται για τους άλλους. Όσα απορροφά συναισθηματικά. Όσα προβλέπει για να μη διαταραχθεί η ισορροπία. Όσα συγκρατεί για να μη φανεί «δύσκολη», «κουρασμένη», «αχάριστη» ή «υπερβολική».

Η αόρατη κόπωση δεν είναι απλώς κούραση. Είναι η εξάντληση που γεννιέται όταν ο εαυτός μένει διαρκώς σε κατάσταση ετοιμότητας. Όταν η γυναίκα δεν ξεκουράζεται πραγματικά, επειδή ακόμη και στην παύση συνεχίζει να σκέφτεται τι εκκρεμεί, ποιος τη χρειάζεται, τι δεν πρέπει να ξεχάσει, ποιον θα απογοητεύσει.

Συχνά αυτή η κόπωση δεν αναγνωρίζεται ούτε από την ίδια. Μεταμφιέζεται σε εκνευρισμό, αϋπνία, έλλειψη επιθυμίας, σωματικό βάρος, δυσκολία συγκέντρωσης, απόσυρση, υπερφαγία, ανάγκη για έλεγχο ή μια βαθιά αίσθηση ότι «δεν αντέχω άλλο», χωρίς να υπάρχει πάντα ένα συγκεκριμένο γεγονός που να την εξηγεί.

Η λειτουργικότητα, ενώ κοινωνικά επιβραβεύεται, μπορεί ψυχικά να γίνει παγίδα. Όταν μια γυναίκα έχει μάθει ότι αξίζει επειδή αντέχει, επειδή φροντίζει, επειδή δεν καταρρέει, τότε η εξάντληση βιώνεται σχεδόν ως αποτυχία. Δεν λέει εύκολα «κουράστηκα», γιατί μέσα της αυτό μεταφράζεται ως «δεν τα κατάφερα». Έτσι συνεχίζει. Όχι επειδή έχει δύναμη ανεξάντλητη, αλλά επειδή δεν έχει μάθει να επιτρέπει στον εαυτό της να σταματήσει.

Εδώ χρειάζεται μια πιο σοβαρή κατανόηση της φροντίδας. Η φροντίδα δεν είναι μόνο πράξη αγάπης. Είναι και ψυχική εργασία. Απαιτεί προσοχή, ενσυναίσθηση, μνήμη, διαθεσιμότητα, ρύθμιση των συναισθημάτων. Όταν αυτή η εργασία γίνεται συνεχώς και χωρίς αναγνώριση, δεν εξαντλεί μόνο το σώμα. Εξαντλεί την αίσθηση του εαυτού.

Η γυναίκα αρχίζει να νιώθει ότι υπάρχει κυρίως ως απάντηση στις ανάγκες των άλλων. Ως μητέρα, σύντροφος, κόρη, επαγγελματίας, φίλη, φροντίστρια. Οι ρόλοι αυτοί μπορεί να είναι σημαντικοί και αγαπημένοι. Όμως όταν καταλαμβάνουν όλο τον ψυχικό χώρο, η προσωπική επιθυμία σιγά σιγά αποσύρεται. Δεν εξαφανίζεται. Σιωπά.

Και εκεί εμφανίζεται το κρίσιμο ερώτημα: ποιος φροντίζει τη γυναίκα που φροντίζει;

Όχι με την εύκολη έννοια του «κάνε ένα μπάνιο», «πάρε μια ανάσα», «βάλε όρια» σαν να πρόκειται για τεχνικές που εφαρμόζονται μηχανικά. Τα όρια δεν είναι απλώς μια φράση που λέγεται. Είναι μια εσωτερική μετακίνηση. Προϋποθέτουν να αντέξει κανείς την ενοχή, την πιθανή δυσαρέσκεια των άλλων, τον φόβο ότι αν δεν είναι πάντα διαθέσιμος, θα πάψει να αγαπιέται ή να είναι αναγκαίος.

Γι’ αυτό η αόρατη κόπωση της λειτουργικής γυναίκας δεν λύνεται με μικρές οδηγίες αυτοβελτίωσης. Χρειάζεται να ακουστεί ως μήνυμα. Ως ένδειξη ότι κάτι στον τρόπο ζωής, στις σχέσεις, στους ρόλους και στην εσωτερική οικονομία του εαυτού ζητά επαναδιαπραγμάτευση.

Η ψυχοθεραπεία μπορεί να γίνει ο χώρος όπου αυτή η κόπωση αποκτά γλώσσα. Εκεί όπου η γυναίκα δεν χρειάζεται να αποδείξει ότι αντέχει. Μπορεί να αναρωτηθεί πότε έμαθε να είναι τόσο δυνατή, τι της κόστισε αυτή η δύναμη, ποια κομμάτια της έμειναν πίσω, ποιες ανάγκες δεν ειπώθηκαν και ποιες επιθυμίες περιμένουν ακόμη να αναγνωριστούν.

Γιατί πολλές φορές η εξάντληση δεν σημαίνει ότι η γυναίκα απέτυχε. Σημαίνει ότι για πολύ καιρό υπήρξε υπερβολικά μόνη μέσα στη λειτουργικότητά της.

Και το πρώτο βήμα δεν είναι να γίνει λιγότερο ικανή.
Είναι να πάψει να θεωρεί την εξάντλησή της φυσιολογική τιμή της αξίας της.

Κατερίνα Κοτσιφάκου
Κλ.Ψυχολόγος-
Αναλύτρια Ομάδας
Ψυχοθεραπεύτρια Ζεύγους & Οικογένειας
Πατριάρχου Ιωακείμ 31-10675 Κολωνάκι-Αθήνα
Τηλ:2107213148
Κιν:6944588164

Katerina Kotsifakou
Cl.Psychologist-
Group Analyst & Family Therapist
31 Patriarchou Ioakeim-10676
Kolonaki-Athens
Tel:(+03)2107213148
Mob:(+03)6944588164