Όταν ο έρωτας μπερδεύεται με τον ναρκισσισμό
Τι είναι η ναρκισσιστική συμπεριφορά, πώς εμφανίζεται στις σχέσεις και γιατί μάς αποδιοργανώνει.
Τον όρο «νάρκισσος» τον χρησιμοποιούμε πια συχνά.
Ίσως πιο συχνά απ’ όσο τον καταλαβαίνουμε.
Τον λέμε για τον εγωκεντρικό. Για τον απόμακρο. Για εκείνον που δεν ζητά συγγνώμη. Για τον άντρα που πληγώνει και δεν φαίνεται να τον νοιάζει. Κάποιες φορές σωστά. Άλλες φορές βιαστικά. Και κάποιες φορές, πολύ αργά αφού έχει ήδη προηγηθεί σύγχυση, αμφιβολία και συναισθηματική φθορά.
Η ναρκισσιστική συμπεριφορά, ειδικά στις ερωτικές σχέσεις, δεν εμφανίζεται πάντα όπως τη φανταζόμαστε. Δεν είναι πάντα θορυβώδης, αλαζονική ή επιθετική. Συχνά είναι γοητευτική. Ήρεμη. Και γι’ αυτό τόσο δύσκολα αναγνωρίσιμη.
Πρώτα, ας ξεκαθαρίσουμε κάτι βασικό
Δεν είναι όλοι οι δύσκολοι, απόμακροι ή συναισθηματικά ανώριμοι άντρες νάρκισσοι.
Και δεν είναι κάθε τοξική συμπεριφορά ναρκισσισμός.
Στην ψυχολογία, η ναρκισσιστική συμπεριφορά περιγράφεται ως ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο, όχι ως μεμονωμένο επεισόδιο. Περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων:
έντονη ενασχόληση με τον εαυτό
ανάγκη για θαυμασμό και επιβεβαίωση
δυσκολία στην ενσυναίσθηση
αδυναμία ανάληψης ευθύνης
τάση χειρισμού στις διαπροσωπικές σχέσεις
Το κλειδί εδώ είναι η σταθερότητα αυτών των συμπεριφορών στον χρόνο όχι η έντασή τους σε μια κακή περίοδο.
Γιατί στις σχέσεις μοιάζει τόσο πολύ με έρωτα;
Ένα από τα πιο παραπλανητικά στοιχεία της ναρκισσιστικής συμπεριφοράς είναι το πώς ξεκινά.
Οι ψυχολόγοι περιγράφουν συχνά το πρώτο στάδιο ως ιδανικοποίηση.
Έντονο ενδιαφέρον. Συνεχής παρουσία. Λόγια μεγάλα. Προσοχή που σε κάνει να νιώθεις ξεχωριστή. Σαν να σε «βλέπει» κάποιος πραγματικά.
Αυτό δεν είναι τυχαίο. Δημιουργεί έναν ισχυρό συναισθηματικό δεσμό. Όχι απαραίτητα αγάπη αλλά εξάρτηση.
Και κάπου εκεί, χωρίς προειδοποίηση, η ισορροπία αλλάζει.
Η προσοχή μειώνεται.
Η επικοινωνία γίνεται αντιφατική.
Τα όρια θολώνουν.
Και η ευθύνη αρχίζει να μετατοπίζεται.
Αυτό που πριν ήταν εγγύτητα, γίνεται απόσταση. Και αυτό που πριν ήταν θαυμασμός, γίνεται κριτική συχνά έμμεση, συχνά συγκαλυμμένη.
Η πιο επικίνδυνη στιγμή: όταν αρχίζεις να αμφιβάλλεις για εσένα
Το πιο χαρακτηριστικό στοιχείο μιας ναρκισσιστικής δυναμικής δεν είναι οι φωνές. Είναι η σύγχυση.
Άνθρωποι που έχουν βρεθεί σε τέτοιες σχέσεις περιγράφουν ότι:
αμφισβήτησαν την κρίση τους
ένιωσαν ενοχές χωρίς ξεκάθαρο λόγο
άρχισαν να «διορθώνουν» τον εαυτό τους
δυσκολεύονταν να περιγράψουν τι ακριβώς δεν πάει καλά
Οι ειδικοί εξηγούν ότι αυτό συμβαίνει γιατί η ναρκισσιστική συμπεριφορά είναι συχνά έμμεση. Δεν λέει «φταις». Σε κάνει να το σκέφτεσαι μόνη σου.
Και όταν αυτό επαναλαμβάνεται, η αυτοπεποίθηση διαβρώνεται σιωπηλά.
Ναρκισσισμός δεν σημαίνει απαραίτητα διάγνωση
Εδώ χρειάζεται μεγάλη προσοχή.
Η Ναρκισσιστική Διαταραχή Προσωπικότητας είναι επίσημη ψυχιατρική διάγνωση, αφορά μικρό ποσοστό ανθρώπων και γίνεται μόνο από ειδικούς. Δεν μας αφορά στην καθημερινή χρήση του όρου.
Αυτό που συναντάμε συχνότερα στις σχέσεις είναι ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά. Συμπεριφορές που δεν πληρούν κλινικά κριτήρια, αλλά έχουν πραγματικό συναισθηματικό κόστος για τον σύντροφο.
Και αυτό το κόστος είναι υπαρκτό ανεξάρτητα από την ετικέτα.
Γιατί αυτές οι σχέσεις είναι τόσο δύσκολο να τελειώσουν;
Ένας από τους λόγους που οι ναρκισσιστικές σχέσεις κρατούν είναι η ελπίδα.
Η ανάμνηση της αρχής. Η προσδοκία ότι «θα ξαναγίνει όπως πριν».
Οι ειδικοί όμως επισημαίνουν κάτι κρίσιμο: η αρχή δεν ήταν ο κανόνας. Ήταν η εξαίρεση.
Η σύνδεση που δημιουργήθηκε εκεί, δημιουργήθηκε για να κρατήσει. Όχι για να εξελιχθεί.
Και όσο κάποιος προσπαθεί να επανέλθει εκείνη η πρώτη εκδοχή, τόσο περισσότερο εγκλωβίζεται.
Αυτό το άρθρο δεν γράφεται για να κολλήσει ταμπέλες
Γράφεται για να μπορεί κάποιος να πει «κάτι εδώ δεν είναι σωστό» χωρίς να χρειάζεται αποδείξεις, διαγνώσεις ή εξηγήσεις.
Η κατανόηση δεν είναι κατηγορία. Είναι προστασία.
Και ίσως η πιο ουσιαστική ερώτηση δεν είναι:
«Είναι νάρκισσος;»
Αλλά:
«Πώς νιώθω εγώ μέσα σε αυτή τη σχέση;»
Χριστίνα Δημητρέλου
Δημιουργός του The Mute Project
Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αποτελεί ψυχολογική διάγνωση ούτε υποκαθιστά τη συμβουλή ειδικού.
Πηγές & βιβλιογραφία
American Psychiatric Association – DSM-5: Narcissistic Personality Disorder
Dr. Ramani Durvasula – Should I Stay or Should I Go?
Craig Malkin – Rethinking Narcissism
Lundy Bancroft – Why Does He Do That?
British Psychological Society – Understanding personality disorder
