Η φιλία μετά τα 40: η επιθυμία για σύνδεση και ο φόβος της έκθεσης
Η φιλία μπορεί να αλλάζει μορφή σε κάθε ηλικία. Μετά τα 40, όμως, συχνά αποκτά μια διαφορετική ψυχική βαρύτητα. Δεν στηρίζεται μόνο στη διαθεσιμότητα, στην κοινή καθημερινότητα, στις εξόδους ή στην οικειότητα που δημιουργείται πιο εύκολα στη νεότητα. Δοκιμάζεται μέσα στις αλλαγές της ενήλικης ζωής: στις μετακινήσεις της ταυτότητας, στις νέες ανάγκες, στις αντοχές του δεσμού, στην ικανότητα μιας σχέσης να παραμένει ζωντανή όταν οι άνθρωποι έχουν μετακινηθεί εσωτερικά.
Μετά τα 40, η φιλία συχνά ζητά κάτι περισσότερο από την απλή συνέχεια μιας σχέσης. Δεν αφορά μόνο την παρέα ή την κοινή έξοδο, όσο σημαντικά κι αν είναι αυτά. Αφορά και την ανάγκη για δεσμούς στους οποίους μια γυναίκα μπορεί να αναγνωρίζεται πέρα από τους ρόλους της: πέρα από την επαγγελματική της επάρκεια, τη φροντίδα που προσφέρει, την εικόνα της δύναμης, την καθημερινή της λειτουργικότητα. Μια φίλη μπορεί να γίνει μάρτυρας μιας συνέχειας που δεν φαίνεται πάντα στους άλλους. Να θυμάται πλευρές του εαυτού που δεν χωρούν εύκολα στην τρέχουσα ζωή.
Αυτή η δυνατότητα είναι πολύτιμη, αλλά δεν είναι απλή. Για να υπάρξει ουσιαστική φιλία χρειάζεται κάποιος βαθμός έκθεσης. Δεν αρκεί να μοιραστεί κανείς πληροφορίες για τη ζωή του. Χρειάζεται να επιτρέψει να φανεί κάτι από την ανάγκη, την αμφιβολία, την ευαλωτότητα, την αμφιθυμία. Να μπορεί μια γυναίκα να πει ότι κουράστηκε, ότι δυσκολεύεται, ότι δεν αντέχει πάντα τον ρόλο της δυνατής, χωρίς να αισθανθεί ότι χάνει την υπόστασή της μέσα στη σχέση.Κάθε σημαντική σχέση συναντά προηγούμενες εμπειρίες δεσμού. Τον τρόπο με τον οποίο έχει μάθει κανείς να ζητά ή να σιωπά. Τη δυσκολία να θυμώσει χωρίς να φοβηθεί ότι θα χάσει τον άλλον. Την τάση να προσφέρει περισσότερα από όσα αντέχει. Την ανάγκη να είναι ευχάριστος, χρήσιμος, διαθέσιμος, ώστε να διατηρεί τη θέση του μέσα στη σχέση. Έτσι, μια γυναίκα μπορεί να επιθυμεί την οικειότητα και ταυτόχρονα να προστατεύεται από αυτήν. Να πλησιάζει, αλλά να οπισθοχωρεί όταν η σχέση αγγίζει πιο ευάλωτα σημεία. Να δείχνει δυνατή, ενώ μέσα της φοβάται ότι η ανάγκη της μπορεί να γίνει δυσβάσταχτη για τον άλλον.
Από ψυχοδυναμική άποψη, η φιλία δεν είναι ποτέ μόνο σχέση του παρόντος. Φέρει μέσα της παλιότερες εμπειρίες αγάπης, σύγκρισης, αποκλεισμού, αναγνώρισης ή ματαίωσης. Μια φίλη μπορεί ασυνείδητα να αγγίξει κάτι από τη μητέρα, την αδελφή, την αντίζηλη, την ιδανική συνοδοιπόρο, την πρώτη ομάδα στην οποία κάποια γυναίκα ένιωσε ότι ανήκει ή ότι μένει απ' έξω. Γι' αυτό και μια ματαίωση μέσα στη φιλία μπορεί να πονέσει περισσότερο από όσο φαίνεται λογικό. Δεν αφορά μόνο αυτό που συνέβη. Αγγίζει τον τρόπο με τον οποίο κάθε γυναίκα έχει μάθει να περιμένει, να ζητά, να αποσύρεται ή να προστατεύεται όταν αισθάνεται ότι η ανάγκη της δεν βρίσκει ανταπόκριση.
Στις γυναικείες φιλίες, αυτό γίνεται συχνά πιο σύνθετο, γιατί η φιλία μπορεί να συνδέεται με αναγνώριση, ταύτιση, σύγκριση και κοινή εμπειρία. Μπορεί να είναι απλή συντροφιά, γέλιο, έξοδος, καθημερινή επικοινωνία. Μπορεί όμως, σε άλλες στιγμές, να γίνεται χώρος όπου μια γυναίκα αισθάνεται ότι κάποια άλλη καταλαβαίνει κάτι από το βάρος της πολλαπλής της ύπαρξης: να είναι επαρκής, επιθυμητή, φροντιστική, αυτόνομη, τρυφερή, δυνατή, διαθέσιμη, αλλά όχι εξαντλημένη. Η φίλη μπορεί να προσφέρει μια σχέση όπου η γυναίκα δεν αισθάνεται διαρκώς ότι κρίνεται ή ότι πρέπει να αποδείξει κάτι. Μπορεί όμως να γίνει και πεδίο σύγκρισης, σιωπηλού ανταγωνισμού, ζήλιας ή ανομολόγητης πικρίας.Η ωριμότητα μιας φιλίας δεν φαίνεται από την απουσία τέτοιων συναισθημάτων. Φαίνεται από το αν μπορούν να υπάρξουν χωρίς να διαλύσουν τον δεσμό. Να μπορεί να αναγνωριστεί η ζήλια χωρίς να μετατραπεί σε επίθεση. Να μπορεί να ειπωθεί η απογοήτευση χωρίς να γίνει ακύρωση. Να μπορεί η κάθε γυναίκα να αλλάζει χωρίς η άλλη να βιώνει την αλλαγή ως εγκατάλειψη ή ως απειλή για τη δική της θέση.
Μετά τα 40, πολλές φιλίες περνούν από μια σιωπηλή επαναξιολόγηση. Όχι με σκληρότητα, αλλά με μεγαλύτερη αλήθεια. Οι σχέσεις αρχίζουν να γίνονται αντιληπτές μέσα από το αν διαθέτουν αμοιβαιότητα, αν αφήνουν χώρο για την αλλαγή, αν υπάρχει ουσιαστική συνάντηση ή μόνο η συνήθεια μιας παλιάς οικειότητας. Η σχέση με τον χρόνο γίνεται πιο συγκεκριμένη. Οι επιλογές αποκτούν μεγαλύτερο βάρος, και οι δεσμοί που συντηρούνται μόνο από ενοχή, συνήθεια ή παλιά ταύτιση αρχίζουν να φαίνονται πιο καθαρά.Αυτό δεν σημαίνει ότι οι παλιές φιλίες πρέπει να εγκαταλείπονται εύκολα. Σημαίνει ότι χρειάζεται να ανανεώνονται για να παραμένουν ζωντανές. Κάποιες βαθαίνουν, γιατί αντέχουν την αλλαγή. Άλλες χάνουν σταδιακά τη συχνότητα και την έντασή τους, χωρίς απαραίτητα να χάνουν τη σημασία τους. Κάποιες ολοκληρώνουν τον κύκλο τους. Και κάποιες νέες φιλίες εμφανίζονται αργότερα, όχι με τη βιασύνη της νεότητας, αλλά με μια πιο καθαρή επιλογή: δεν χρειάζεται να μοιάζουν δύο γυναίκες σε όλα για να συναντηθούν. Χρειάζεται να μπορούν να υπάρξουν η μία δίπλα στην άλλη χωρίς να χάνουν τον εαυτό τους.
Η φιλία μετά τα 40 μπορεί να είναι παρέα, χαρά, καθημερινή παρουσία, κοινή ζωή. Όταν όμως αποκτά διάρκεια, αμοιβαιότητα και ψυχική αλήθεια, γίνεται και κάτι περισσότερο: ένας δεσμός μέσα στον οποίο η γυναίκα μπορεί να εμφανίζεται χωρίς να χρειάζεται συνεχώς να αποδεικνύει την αξία, την αντοχή ή την επάρκειά της.Στη βαθύτερη μορφή της, η ώριμη φιλία δεν ζητά από τη γυναίκα να παραμείνει αμετάβλητη για να αγαπηθεί. Της επιτρέπει να εμφανιστεί με την ιστορία της, με τις αντιφάσεις της, με τις μετακινήσεις της, με όλα όσα δεν χωρούν πια στην παλιά εικόνα του εαυτού. Και εκεί, στη δυνατότητα να υπάρξει χωρίς να εξιδανικευθεί και χωρίς να ακυρωθεί, η φιλία γίνεται ένας από τους πιο ουσιαστικούς και ανθεκτικούς δεσμούς της ενήλικης ζωής.🌺
Κατερίνα Κοτσιφάκου
Κλ.Ψυχολόγος-
Αναλύτρια Ομάδας
Ψυχοθεραπεύτρια Ζεύγους & Οικογένειας
Πατριάρχου Ιωακείμ 31-10675 Κολωνάκι-Αθήνα
Τηλ:2107213148
Κιν:6944588164
Katerina Kotsifakou
Cl.Psychologist-
Group Analyst & Family Therapist
31 Patriarchou Ioakeim-10676
Kolonaki-Athens
Tel:(+03)2107213148
Mob:(+03)6944588164