Γιατί το gaslighting δεν το αναγνωρίζεις όταν το ζεις
Γιατί το gaslighting δεν το αναγνωρίζεις όταν το ζεις
Δεν ξεκίνησα να διαβάζω για το gaslighting επειδή ήθελα να βάλω ταμπέλα σε κάτι.
Ξεκίνησα επειδή κάτι μέσα μου δεν έβρισκε ησυχία.
Δεν μπορούσα να πω ακριβώς τι.
Αλλά ήξερα ότι κάτι δεν μου ταίριαζε πια.
Δεν μοιάζει όπως το φαντάζεσαι
Όταν ακούμε τη λέξη gaslighting, πολλοί φαντάζονται μια ακραία, ξεκάθαρη συμπεριφορά. Κάποιον χειριστικό, επιθετικό, εμφανώς «κακό».
Στην πραγματικότητα, συχνά δεν μοιάζει έτσι.
Μοιάζει πιο ήσυχο.
Πιο καθημερινό.
Πιο μπερδεμένο.
Μοιάζει με συζητήσεις που τελειώνουν πάντα με εσένα να ζητάς συγγνώμη.
Με στιγμές που φεύγεις νιώθοντας ότι κάτι δεν κατάλαβες σωστά.
Με μια μόνιμη αμφιβολία για τη μνήμη σου, την κρίση σου, το συναίσθημά σου.
Και γι’ αυτό δεν το αναγνωρίζεις όταν το ζεις.
Δεν σου λέει «δεν έγινε έτσι». Σου λέει «το παρασκέφτεσαι»
Το gaslighting σπάνια εμφανίζεται ως ωμή άρνηση της πραγματικότητας.
Εμφανίζεται πιο συχνά ως υπονόμευση.
«Είσαι πολύ ευαίσθητη.»
«Δεν το είπα έτσι.»
«Πάλι μεγαλοποιείς τα πράγματα.»
«Έχεις κακή μνήμη.»
Δεν σου λέει ευθέως ότι κάνεις λάθος.
Σου δημιουργεί την ανάγκη να το σκεφτείς ξανά. Και ξανά. Και ξανά.
Μέχρι να κουραστείς.
Γιατί αρχίζεις να αμφιβάλλεις για τον εαυτό σου
Η ψυχολογία περιγράφει το gaslighting ως μια μορφή συναισθηματικής σύγχυσης. Δεν σε πείθει με επιχειρήματα. Σε αποσταθεροποιεί.
Όταν αυτό συμβαίνει επαναλαμβανόμενα:
Αρχίζεις να αμφισβητείς τη μνήμη σου
Νιώθεις ότι χρειάζεσαι αποδείξεις για να μιλήσεις
Φοβάσαι να εμπιστευτείς το ένστικτό σου
Και κάπου εκεί, σταματάς να ρωτάς:
«Μου φέρεται σωστά;» και αρχίζεις να ρωτάς
«Μήπως εγώ είμαι το πρόβλημα;»
Τι έχουν πει οι επιστήμονες για το gaslighting
Η ψυχολογία περιγράφει το gaslighting ως μια μορφή συναισθηματικής χειραγώγησης που δεν στοχεύει στη σύγκρουση, αλλά στη διάβρωση της αυτοεμπιστοσύνης.
Σύμφωνα με ψυχολόγους και ερευνητές, ο άνθρωπος που βιώνει gaslighting δεν χάνει την επαφή με την πραγματικότητα , χάνει την εμπιστοσύνη στην προσωπική του αντίληψη.
Έρευνες και κλινικές παρατηρήσεις δείχνουν ότι το gaslighting μπορεί να προκαλέσει:
Χρόνια αμφιβολία για τη μνήμη και την κρίση
Αυξημένο άγχος και σύγχυση
Ανάγκη για εξωτερική επιβεβαίωση πριν από κάθε συναίσθημα ή απόφαση
Η American Psychological Association και άλλοι επιστημονικοί φορείς επισημαίνουν ότι το πιο επιβαρυντικό στοιχείο του gaslighting δεν είναι το μεμονωμένο περιστατικό, αλλά η επανάληψη. Όταν η πραγματικότητα αμφισβητείται ξανά και ξανά, το άτομο αρχίζει να αυτολογοκρίνεται.
Με απλά λόγια: το gaslighting δεν σε πείθει ότι κάνεις λάθος σε μαθαίνει να μην είσαι πια σίγουρη ότι έχεις δίκιο.
Γιατί πολλές γυναίκες το καταλαβαίνουν αργά
Πολλές γυναίκες ειδικά μετά τα 40 ,δεν μπαίνουν στις σχέσεις αφελείς.
Μπαίνουν με εμπειρία.
Και η εμπειρία τις έχει μάθει να είναι προσεκτικές.
Να μη βγάζουν συμπεράσματα εύκολα.
Να δίνουν χρόνο. Να εξηγούν. Να δικαιολογούν.
Έτσι, όταν κάτι δεν πάει καλά, δεν λένε αμέσως «κάτι δεν μου ταιριάζει».
Λένε:
«Ίσως είμαι κουρασμένη.»
«Ίσως παρεξήγησα.»
«Ίσως φταίω κι εγώ.»
Και αυτό κάνει το gaslighting ακόμα πιο δύσκολο να αναγνωριστεί.
Δεν είναι πάντα πρόθεση. Είναι όμως αποτέλεσμα
Το gaslighting δεν είναι πάντα συνειδητή κακοποίηση.
Κάποιες φορές είναι μοτίβο. Άμυνα. Ανικανότητα ανάληψης ευθύνης.
Όμως το αποτέλεσμα παραμένει το ίδιο.
Εσύ νιώθεις, μπερδεμένη ,μικρότερη ,λιγότερο σίγουρη για τον εαυτό σου.
Και αυτό αρκεί για να το πάρεις στα σοβαρά.
Γιατί ζητάς αποδείξεις
Όταν ζεις gaslighting, αρχίζεις να ψάχνεις αποδείξεις όχι για να κατηγορήσεις τον άλλον αλλά για να προστατεύσεις τον εαυτό σου.
Θες να είσαι σίγουρη ότι δεν υπερβάλλεις.
Ότι δεν φαντάζεσαι πράγματα.
Ότι έχεις δικαίωμα σε αυτό που νιώθεις.
Και κάπου εκεί βρίσκεται το πιο ύπουλο σημείο , χρειάζεσαι άδεια για να εμπιστευτείς το ίδιο σου το συναίσθημα.
Το πιο δύσκολο κομμάτι
Το πιο δύσκολο κομμάτι στο gaslighting δεν είναι να φύγεις.
Είναι να καταλάβεις ότι δεν είσαι τρελή.
Ότι δεν είσαι υπερβολική.
Ότι δεν «τα σκέφτεσαι όλα λάθος».
Και αυτό συνήθως έρχεται όχι με μια αποκάλυψη, αλλά με μια ήσυχη φράση μέσα σου ,«Δεν νιώθω καλά σε αυτή τη σχέση.»
Και αυτό είναι αρκετό.
Ίσως το θέμα δεν είναι να βρεις τον όρο
Ίσως το θέμα δεν είναι αν αυτό που ζεις λέγεται gaslighting ή αλλιώς.
Ίσως το θέμα είναι να μην ακυρώνεις πια τον εαυτό σου.
Γιατί ό,τι κι αν διαβάσεις, ό,τι κι αν μάθεις, η βάση παραμένει η ίδια , αν κάτι σε κάνει να αμφιβάλλεις συνεχώς για εσένα, δεν είναι υγιές.
Και αυτό δεν χρειάζεται απόδειξη.
Αν διαβάζοντας αυτά ένιωσες ότι κάτι σου θυμίζει, και θέλεις να το μοιραστείς, ο χώρος είναι εδώ.
Κάποιες εμπειρίες χρειάζονται λέξεις για να πάψουν να βαραίνουν.
Χριστίνα Δημητρέλου
Ιδρύτρια του The Mute Project
Το άρθρο βασίζεται σε προσωπικές παρατηρήσεις, εμπειρίες και δημόσιο διάλογο γύρω από τις σχέσεις και την ψυχολογία. Δεν αποτελεί ιατρική ή επιστημονική συμβουλή.
Πηγές
Robin Stern, The Gaslight Effect
Stephanie Sarkis, Gaslighting: Recognize Manipulative and Emotionally Abusive People
American Psychological Association (APA) – άρθρα για emotional manipulation
Psychology Today – επιλεγμένα άρθρα για gaslighting στις σχέσεις
